Tam zamanlı işyeri hekimi çalıştırma zorunluluğu, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmeliklerle düzenlenmiştir. İşyerlerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre işyeri hekimi görevlendirme yükümlülüğü bulunmaktadır. En dikkat çeken hhusus çok tehlikeli sınıfta yer alan ve çalışan sayısı yüksek olan işyerlerinde tam zamanlı bir işyeri hekimi istihdam edilmesi zorunlu hale gelmiş olmasıdır.

Tam zamanlı işyeri hekimi istihdamı gerektiren işyerleri, genellikle 1000’den fazla çalışanı olan ya da sürekli olarak yüksek risk barındıran üretim tesisleridir. Buna göre, çok tehlikeli sınıftaki bir işyerinde 750 ve üzeri çalışan varsa, tehlikeli sınıfta 1000 ve üzeri çalışan varsa ve az tehlikeli sınıfta 2000 ve üzeri çalışan varsa, tam zamanlı işyeri hekimi istihdamı zorunludur. Bu sayılar altında kalan işyerleri ise ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden (OSGB) hizmet alarak yükümlülüklerini yerine getirebilirler.

Tam zamanlı bir işyeri hekiminin görevleri sağlık gözetimiyle sınırlı değildir. Aynı zamanda risk değerlendirmesine katılır, periyodik muayeneleri takip eder, çalışanların sağlık kayıtlarını tutar ve işyeri ortamının sağlık açısından izlenmesini sağlar. İşyeri hekiminin tam zamanlı istihdam edilmesi, işyerinde sürdürülebilir bir sağlık politikası yürütülmesini sağlar.

İşyeri Hekimi Kaç Kişi İçin Zorunludur?

Türkiye'de, İş Sağlığı ve Güvenliği Profesyonellerinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik uyarınca, işyeri hekimi çalıştırma zorunluluğu, çalışan sayısına ve işyerinin tehlike sınıfına göre belirlenmektedir. İşletmenin büyüklüğüne bakılmaksızın her işveren, iş sağlığı hizmeti sunmakla yükümlüdür. Ancak, bir hekimin tam zamanlı mı yoksa yarı zamanlı mı çalıştırılacağı, çalıştırılan çalışan sayısına ve işletme faaliyetlerinin risk düzeyine bağlıdır.

Örneğin, "çok tehlikeli" işyerlerinde, çalışan sayısı 750 veya daha fazlasına ulaştığında tam zamanlı bir işyeri hekimi çalıştırmak zorunlu hale gelir. "Tehlikeli" işyerlerinde bu sınır 1.000 çalışan, "az tehlikeli" işyerlerinde ise 2.000 çalışandır. Belirtilen rakamın altında kalan işyerlerinde, işverenlerin yine de bir işyeri hekimi görevlendirmesi zorunludur; ancak bunu yarı zamanlı olarak veya yetkili ortak sağlık ve güvenlik birimi (OSGB) gibi sözleşmeli bir kuruluş aracılığıyla yapabilirler.

Daha az çalışanı olan işyerlerinde, hesaplama çalışan başına ayrılan süreye göre yapılır. Bu süre yönetmelikte tanımlanmıştır; örneğin, daha az tehlikeli işyerlerinde kişi başına ayda en az 15 dakika gibi bir detay söz konusudur. Çalışan sayısı arttıkça, gereken toplam süre bir hekimin yasal çalışma süresini aşmakta ve bu da tam zamanlı bir işyeri hekimi çalıştırma zorunluluğunu doğurmaktadır.

İşyeri Hekimi Çalıştırma Nerelerde Zorunludur?

Sektörden bağımsız olarak her türlü işletmede, tek bir çalışan bile işe alındığında işyeri hekimi istihdamı zorunludur. Gereklilik “6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu” ile belirlenmiştir. İstihdamın niteliği (tam zamanlı bir hekim, yarı zamanlı veya yetkili bir OSGB (Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi) aracılığıyla) çalışan sayısına ve işyerinin tehlike sınıfına göre değişebilir. Üretim tesislerinden ofislere, perakende mağazalarından şantiyelere kadar tüm işletme türleri bu zorunluluğa uymak zorundadır.

Madencilik, gemi inşa veya kimyasal üretim gibi "çok tehlikeli" olarak sınıflandırılan sektörler daha katı kurallara tabidir. Çok tehlikeli olarak işaretlenen bu işletmeler genellikle daha sık çalışma saatleri olan işyeri hekimleri istihdam etmek zorundadır ve çalışan sayısı sınırını aştığında (örneğin, 750'den fazla çalışan), tam zamanlı bir işyeri hekimi çalıştırılmalıdır. Tekstil üretimi veya lojistik gibi "tehlikeli" sektörler, biraz daha yüksek eşiklerle benzer bir yükümlülüğe sahipken, BT şirketleri veya danışmanlık firmaları gibi "daha az tehlikeli" sektörler, çalışan başına daha az hizmet süresi gerektirir.

Evden çalışan işletmeler, tarım işletmeleri veya mevsimlik çalışanlı işletmeler bile bu zorunluluğa tabidir. Yasa, hizmetin nasıl sağlanacağı (şirket içi veya dış kaynaklı) konusunda esneklik sağlasa da kayıtlı hiçbir işvereni iş sağlığı hizmetleri sunmaktan muaf tutmaz.

İş sağlığı ve güvenliği birimleri (OSGB'ler), çalışanların refahını korumak ve işverenlerin yasal düzenlemelere uyumunu desteklemek için tasarlanmış sağlık hizmeti türleri vermektedir. Temel hizmetlerden biri, işe alım öncesi sağlık taramaları, periyodik muayeneler ve sağlık riski değerlendirmelerini içeren koruyucu sağlık hizmetleridir. Olası sağlık sorunlarının erken tespit edilmesine ve çalışanların yerine getirdikleri görevler için tıbbi olarak uygun olmalarına yardımcı olan sağlık hizmetleri işverenler tarafından desteklenmektedir.

Verilen sağlık hizmeti türlerinden bir diğeri ise çalışanların belirli iş yeri riskleriyle ilgili sağlıklarının sürekli olarak gözlenmesini içeren sağlık gözetimidir. OSGB'ler, spirometri, odyometri ve kan analizleri gibi testler aracılığıyla kimyasallara, gürültüye, toza ve diğer mesleki tehlikelere maruziyeti takip etmektedir. Sonuçlara dayanarak, işyeri hekimleri çalışanları korumak için iş süreçlerinde rehberlik sağlar veya düzenlemeler önermektedir.

Diğer yandan OSGB'ler acil müdahale ve ilk yardım hizmetleri de vermektedir. Şirketlerin ilk yardım üniteleri kurmalarına, çalışanlarına sertifikalı ilk yardım kurslarında eğitim vermelerine ve acil durum planları hazırlamalarına yardımcı olurlar. Bir iş yeri kazası durumunda, eğitimli personel ve net bir protokol, zararı önemli ölçüde azaltabilir. OSGB sağlık hizmetleri temel tedavinin ötesinde uzun vadeli iş gücü sağlığı yönetimi ve mevzuata uyum için yapılandırılmış bir yaklaşım oluşturur.

OSGB’lerde Çalışan Sağlık Profesyonelleri

İş Sağlığı ve Güvenliği Birimleri (OSGB'ler), işyerinde çalışan sağlığını korumak için birlikte çalışan çeşitli sertifikalı sağlık profesyonellerini istihdam etmektedir. Kilit rollerden biri, sağlık muayeneleri yapmaktan, belirli iş rolleri için tıbbi uygunluğu değerlendirmekten ve çalışanların sağlığını etkileyebilecek işyeri koşullarını izlemekten sorumlu olan işyeri hekimidir. İşyeri hekimleri risk değerlendirmelerine katkıda bulunur ve işyeri güvenliği politikaları için tıbbi girdi sağlar.

OSGB'lerdeki bir diğer önemli profesyonel ise işyeri hemşiresidir (işyeri hemşiresi veya sağlık personeli olarak da bilinir). Hemşireler, işyeri hekimine rutin sağlık izlemelerinde yardımcı olur, sağlık kayıtlarını koordine eder ve ilk yardım ve acil müdahale çalışmalarını destekler. Semptom veya endişelerini bildiren çalışanlar için ilk temas noktası olarak görev yaparlar ve işyeri sağlık eğitimi ve takip bakımının uygulanmasına destek olurlar.

OSGB'ler sağlık hizmeti sunumunu destekleyen diğer sağlık ve güvenlik profesyonellerini de istihdam etmektedir. Çevresel riskleri değerlendiren hijyenistleri, çalışma koşullarını iyileştirmeye yardımcı olan ergonomi uzmanlarını ve saha testleri gerçekleştiren veya teşhis ekipmanlarını çalıştıran sağlık teknisyenlerini ifade etmektedir.

OSGB’lerde Yapılan Tetkikler

OSGB'ler (Ortak Sağlık Güvenlik Birimleri), çalışanların sağlıklarını iş güvenliği yönetmeliklerine uygun olarak izlemek ve sürdürmek için çeşitli sağlık muayeneleri gerçekleştirmektedir. En temel hizmetlerden biri, bir çalışanın üstleneceği işe tıbbi olarak uygun olup olmadığını belirleyen işe giriş sağlık muayenesidir. İşe girmeden önce yapılan bu kontrol, işin niteliğine ve risk sınıfına bağlı olarak genel bir fizik muayene, tıbbi geçmiş incelemesi, görme ve işitme testleri ve temel laboratuvar testlerini kapsamaktadır.

Çalışan görev başındayken yasal olarak belirlenmiş aralıklarla tekrarlanan periyodik sağlık muayeneleri de yapılmaktadır. Muayenelerin sıklığı ve kapsamı, işyerinin tehlike sınıfına ve ilgili özel risklere bağlıdır. Örneğin, gürültüye maruz kalan çalışanlar düzenli olarak odyometri testlerinden geçirilebilirken, tozlu ortamlarda çalışanlar akciğer fonksiyon testleri (spirometri) ve göğüs röntgeni çektirebilir. Değerlendirmeler, meslek hastalıklarının erken belirtilerini tespit etmeyi ve durum kötüleşmeden önce önleyici tedbirler almayı amaçlamaktadır.

Bireysel sağlık taramalarıyla beraber, OSGB'ler belirli iş rollerine veya maruziyetlere göre uyarlanmış risk odaklı sağlık değerlendirmeleri de gerçekleştirir. Örneğin, kimyasallarla çalışan işçilerin toksik etkileri izlemek için kan testlerine, ağır makine kullananların ise nörolojik veya ortopedik değerlendirmelere ihtiyacı olabilir. Tüm bu muayeneler belgelendirilir ve işyeri güvenliği stratejilerine rehberlik etmek, işverenlerin daha güvenli koşullar oluşturmasına ve çalışanların sağlıklarını tehlikeye atmadan görevlerini yerine getirmelerine yardımcı olmak için kullanılır.

OSGB sağlık raporu analizi, çalışanların yapacağı iş için fiziksel ve zihinsel olarak uygun olup olmadığını değerlendirmek üzere tasarlanmış bir dizi tıbbi değerlendirmedir. Analizler, işin risk seviyesine, düzenleyici gerekliliklere ve çalışanın sağlık geçmişine göre düzenlenir. Amaç, işyeri güvenliğini sağlamak, olası sağlık sorunlarını erken tespit etmek ve bireyin karşılaşacağı çalışma koşullarına uygun olup olmadığını belirlemektir.

OSGB sağlık raporunda genellikle yer alan başlıca tahliller şunlardır:

• Fiziksel Muayene – Genel sağlık durumunu değerlendirmek için bir iş hekimi tarafından yapılan genel değerlendirme.
• Görme Testi – Görme keskinliğini ölçer ve renk körlüğü veya astigmatizma gibi durumları kontrol eder.
• İşitme Testi (Odyometri) – Özellikle gürültülü çalışma ortamları için önemli olan işitme seviyelerini değerlendirir.
• Göğüs Röntgeni – Tüberküloz veya kronik akciğer hastalıkları gibi solunum rahatsızlıklarını tespit etmek için kullanılır.
• Akciğer Fonksiyon Testi (Spirometri) – Solunum kapasitesini ölçer ve özellikle tozlu veya kimyasallara maruz kalan işler için kullanılır.
• Elektrokardiyogram (EKG) – Özellikle fiziksel olarak zorlu roller için kalp ritmini ve işlevini değerlendirir.
• Tam Kan Sayımı ve Biyokimya – Anemi, enfeksiyonlar, karaciğer/böbrek fonksiyonu ve kan şekeri seviyelerini tarar.
• İdrar Tahlili – Böbrek sorunlarını, enfeksiyonları veya metabolik bozukluk belirtilerini tespit eder.
• Uyuşturucu ve Alkol Testleri – Güvenlik ve uyumluluk için belirli sektörlerde gerekebilir.
• Bulaşıcı Hastalık Taraması – İş türüne göre hepatit, tüberküloz veya aşılama testlerini içerir.

Bu değerlendirmeler, çalışanın sağlık durumunun kapsamlı bir resmini oluşturmak için birlikte yapılmaktadır. OSGB merkezimizde hem işverenlerin hem de çalışanların netlik ve güvenle ilerlemesine yardımcı olmak için her testi hassasiyet ve profesyonellikle gerçekleştiriyoruz.

Sağlık Raporunda Yüksek Riskli İşyerleri İçin Akciğer Fonksiyon Testi

Çalışanların sıklıkla toza, kimyasallara, dumana veya kapalı hava ortamlarına maruz kaldığı yüksek riskli işyerlerinde, akciğer fonksiyon testleri OSGB sağlık raporunda kritik bir rol oynamaktadır. Testler, akciğerlerin havayı ne kadar iyi alıp verdiğini ve oksijeni kana ne kadar verimli bir şekilde aktardığını ölçmektedir. Ağır madencilik, inşaat, imalat ve boyama gibi endüstrilerde, astım, kronik bronşit veya mesleki akciğer fibrozu gibi mesleki solunum yolu hastalıklarının erken tespiti için düzenli akciğer fonksiyon değerlendirmeleri esastır. 

Spirometri testi basit, hızlı ve invaziv değildir. Çalışandan derin bir nefes alması ve FVC (Zorunlu Vital Kapasite) ve FEV1 (1 saniyedeki Zorla Ekspirasyon Hacmi) gibi çeşitli göstergeleri ölçen özel bir cihaza kuvvetlice nefes vermesi istenmektedir. Anormal sonuçlar, kısıtlanmış veya engellenmiş hava akışını gösterebilir ve risk daha iyi yönetilene kadar daha fazla araştırma yapılmasına veya hatta belirli görevlerden geçici olarak uzaklaştırılmasına neden olabilir.

İşyeri Uygunluğu İçin İşitme (Odyometri) Testleri

Odyometri testleri, özellikle işitmenin güvenlik ve iletişimde kritik bir rol oynadığı iş rolleri için OSGB sağlık raporunun önemli bir parçasıdır. Çalışanın işitme kapasitesini, çeşitli perdelerde ve ses seviyelerinde sesleri ne kadar iyi algılayabildiğini ölçerek değerlendirir. Üretim, inşaat, ulaşım ve güvenlik gibi çevre gürültüsünün yaygın olduğu sektörlerde, odyometri çalışanın işitmesinin alarmları, sözlü uyarıları ve diğer önemli işitsel sinyalleri algılamak için yeterli olduğundan emin olur.

Testin kendisi basit ve ağrısızdır. Çalışan ses geçirmez bir kabinde bir çift kulaklık takar ve farklı frekanslarda ve ses seviyelerinde çalınan bir dizi tona yanıt vermesi istenir. Sonuçlar, işyeri hekiminin çalışanın normal işitmeye sahip olup olmadığını veya herhangi bir derecede işitme kaybı olup olmadığını belirlemesine yardımcı olan bir odyograma kaydedilir. Önemli bir işitme kaybı tespit edilirse, daha fazla bozulmayı önlemek için iş rolü ayarlamaları, koruyucu önlemler veya tıbbi takip gerekebilir.

OSGB merkezimizde, odyometri testleri mesleki sağlık yönetmeliklerine uygun olarak kalibre edilmiş ekipman kullanılarak yapılır. Bu proaktif yaklaşım yalnızca çalışanları gelecekteki işitme hasarlarından korumaya yardımcı olmakla kalmaz, aynı zamanda işyeri güvenlik standartlarına uyumu da sağlar.

Sağlık raporu OSGB’lerin temel işlemlerinden biridir. Bünyesinde yer alan işyeri hekimi tarafından koordine edilen tüm muayeneler belirli bir sürede çalışana veya işverene teslim edilmektedir. İşyeri hekimi istenen ve standartlarda olan tüm muayeneleri, tetkikleri ve incelemeleri anlaşmalı sağlık kuruluşlarıyla iş birliği halinde hazırlayacak riskleri değerlendirir. Çalışanlar açısından çok detaylı tetkikler yoksa; aynı gün içerisinde hazır olabilmektedir. Detaylı inceleme gerektiren bir iş söz konusu ise yaklaşık 3-5 gün aralığında OSGB sağlık raporu çalışana verilmektedir.

Günümüzde sağlık raporunu büyük hastanelerden almak yerine, işyerinin anlaşmalı olduğu OSGB’lerden almak daha hızlı sonuçlar alınmasına yardımcı olmaktadır. İşyeri hekimleri iş rolüne uygun tüm tetkikleri yaparak çalışanın sağlık değerlendirmesini tamamlamaktadır.

Bir OSGB sağlık raporu almanın süresi genellikle gerekli muayenelerin kapsamına bağlı olarak birkaç saatten birkaç iş gününe kadar değişebilmektedir. Fiziksel muayene, görme ve işitme değerlendirmeleri ve temel kan testleri gibi standart testlerin yapıldığı düşük riskli iş pozisyonları için rapor genellikle aynı gün hazır olmaktadır. Detaylarda, radyolojik görüntüleme, uzman konsültasyonları veya gelişmiş laboratuvar testleri gibi ihtiyaç duyulursa süreç 3-5 güne uzayabilmektedir.

OSGB Sağlık Raporu Bir Haftada Çıkar mı?

Bir problem olmadığı sürece, OSGB sağlık raporunun verilmesi tam bir hafta sürmez. Genel fiziksel muayene, görme ve işitme testleri ve temel laboratuvar sonuçları gibi yalnızca rutin sağlık kontrolleri gerektiren standart iş rolleri için rapor genellikle aynı gün veya 1-3 iş günü içinde teslim edilir. İş sağlığı birimleri, özellikle işe giriş prosedürleri için verimliliğe öncelik verir, bu nedenle uzun bekleme süreleri nadiren görülür.

Tam bir hafta yalnızca çalışanın uzman değerlendirmelerine, veya anormal bulgular nedeniyle takip testlerine ihtiyacı olması gibi istisnai durumlarda gerekli olabilir. Bu gibi durumlarda, gecikme OSGB'nin dahili sürecinden değil, güvenli bir karar vermek için eksiksiz ve doğru tıbbi verileri toplamanın aldığı zamandan kaynaklanır. O zaman bile, OSGB merkezleri iletişimi açık ve zaman çizelgelerini kısa tutmaya çalışır.

Önemli tıbbi komplikasyonlar veya planlama sorunları olmadığı sürece, bir OSGB’den sağlık raporu almak tam bir hafta beklemeyi gerektirmez. Merkezimizde, değerlendirmenin kalitesinden veya hukuki doğruluğundan ödün vermeden, hem çalışanların hem de işverenlerin sorunsuz bir şekilde ilerleyebilmesi için raporları mümkün olan en kısa sürede sonuçlandırmak için her türlü çabayı gösteriyoruz.

OSGB Sağlık Raporu Geç Kalır mı?

Sağlık raporu problem olmadığı sürece hızlı şekilde hazırlanır ve teslim edilir. Tabi ki tıbbi değerlendirmenin karmaşıklığına veya iş sağlığı biriminin iş yüküne bağlı olarak ara sıra gecikmeler olabilir. Gerekli sağlık kontrolleri rutin ise ve çalışanın altta yatan bir rahatsızlığı yoksa, rapor genellikle gecikmeden gelir.

Gecikme, ek tıbbi incelemelere ihtiyaç duyulmasından kaynaklanır. Örneğin, bir laboratuvar sonucu kesin değilse, radyoloji raporlarının sonuçlandırılması daha uzun sürerse veya bir uzman konsültasyonu gerekirse, süreç uzayabilir. Gecikmeler sağlık raporunun doğru olduğundan ve söz konusu rol için tüm yasal ve tıbbi standartları karşıladığından emin olmak için yapılır.

Sağlık raporunun gecikmesinin bir diğer nedeni de yüksek talep, eksik evrak işleri veya yeniden planlanan randevular gibi idari sebeple olabilir. OSGB merkezimizde, verimli bir randevu sistemi ve hem çalışanlar hem de işverenlerle net bir iletişim sağlayarak bu tür sorunları en aza indirmek için çalışıyoruz. Nadir de olsa, raporlamada yaşanan gecikmeler genellikle titizlik ve işyerindeki herkesin güvenliği içindir. Sağlık raporu istenen işe uygunluk testleri anlamına geldiği için dikkatle tamamlanması gereken bir süreçtir.